Elevator_doors

تاریخچه آسانسور

آسانسور

آسانسور یا بالابرتاقک متحرکی است که به وسیلهٔ آن از طبقه‌ای به طبقات بالا روند و یا از طبقهٔ بالا به پایین فرود آیند. به عبارت دیگر آسانسور تجهیزات حمل و نقل عمودی است که حرکت مردم و یا کالا بین طبقات را تسهیل می‌بخشد. آسانسور معمولاً به کمک موتور الکتریکی باعث حرکت عمودی کابین می‌شود

پیشینه

از بررسی معماری ساختمان‌ها در گذشته می‌توان فهمید که در گذشته توان ساخت ساختمان‌های بلند وچود داشته‌است ولی شاید دلیل اینکه چرا این کار چندان رواج نداشته، وجود پله‌های بسیار بوده‌باشد. این مشکل همچنان پابرجا بود تا اینکه یک مکانیک آمریکایی به نام الیشا اوتیس ایمنی را در بالابر با به کارگیری چرخی ضامن‌دار که در صورت پاره‌شدن طناب، اندکی پس از سقوط بالابر را متوقف می‌کرد، فراهم کرد. این اختراع که در سال ۱۸۵۴ در نمایشگاهی در نیویورک پرده‌برداری شد، مقدمه‌ای برای کاربرد گستردهٔ بالابر بود. ناصرالدین شاه در سفرنامه فرنگ خویش در تعریف و توصیف آسانسور می‌گوید: رفتیم به مریض‌خانه سنت توماس … از مرتبه‌های زیر اسبابی دارند که ناخوش را روی تخت گذاشته از توی اطاق زیر می‌کشند به مرتبه بالا می‌برند. بسیار تماشا داشت که ناخوش حرکت نکند.

در حال حاضر یکی از مشکلات ساختمانهای بزرگ کافی نبودن فضای در نظر گرفته شده برای آسانسور است. این امر یعنی پیش‌بینی و منظور نمودن فضای کافی با محاسبه تعداد ظرفیت و سرعت مناسب آسانسورها باتوجه به ارتفاع و جمعیت ساکن و کاربری ساختمان باید در ابتدای کار یعنی در زمان طراحی ساختمانها مد نظر قرار گیرد؛ وگرنه پس از اجرای ساختمان معمولاً افزایش فضای چاه آسانسور بسیار مشکل و در اکثر موارد غیر ممکن است

آسانسور وسیله‌ای است الکترومکانیکی، در ابتدای اختراع آسانسور به شکل امروزی، بیشتر قطعات و لوازم آسانسورها مکانیکی و الکتریکی بود ولی با پیشرفت علوم در حوزه الکترونیک و نیمه‌هادیها و همچنین ورود حوزه علوم هوش مصنوعی به صنعت این وسیله نیز تکامل یافت و به عنوان یک وسیله کاملاً کاربردی با حوزه سطح دسترسی کاملاً گسترده در بین جوامع شهری قرار گرفت. در طراحی آسانسور علومی همچون مکانیک، برق و الکترونیک، معماری و صنایع مورد استفاده‌است. به همین علت هیچگاه یک متخصص به تنهایی قادر نخواهد بود که یک آسانسور را به تنهایی و با تکیه بر یکی از شاخه‌های علوم طراحی نماید. تا قبل از دهه ۱۹۹۰، عمده اموزش‌ها در این صنعت بصورت اموزش‌های محدود و استاد و شاگردی و صرفاً در کارخانه‌های بزرگ آسانسورسازی معمول بود. به همین سبب آموزش در این صنعت محدود و پنهان بود. برای اولین بار در سال ۱۹۹۵ میلادی اتحادیه آسانسور و پله برقی انگلستان (LEIA) با همکاری پروفسور یانوفسکی و پروفسور جینا بارنی اقدام به برگزاری دوره‌های آموزشی کوتاه مدت ماژولاری در انگلستان نمود که بیشتر مورد استفاده نصابان و متخصین این کشور بود. در ادامه این اتحادیه با همکاری دانشگاه نورث همپتون انگلستان دوره‌های دانشگاهی این رشته را در مقطع کاردانی و کارشناسی آغاز نمود. اولین دوره این مقاطع در سال ۱۹۹۸ در نورث همپتون انگلستان با هدایت جانات آدامز، برایان واتز، استفان کازمارسیزیک که از اعضای هیئت علمی دانشکده مهندسی مکانیک و علوم کاربردی بودند آغاز شد. از سال ۲۰۰۰ به بعد مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری تخصصی تحت  آغاز گشت .elevator and escalator engineering عنوان

انواع آسانسور

تمامی آسانسورها در داشتن خصوصیاتی مانند داشتن کابین، حرکت عمودی و توقف در سطوح مختلف با هم مشابه اند. اما از لحاظ نحوه اعمال نیروی محرکه به کابین متفاوت هستند که معمولاً به سه دسته آسانسورهای کششی، هیدرولیک و وینچی تقسیم میشوند (البته نوع فوق پیشرفته دیگری که مغناطیسی می باشد وجود دارد).

آسانسورهای کششی

نیروی محرکه در این نوع آسانسورها از یک موتورالکتریکی که معمولاً در بالای چاه آسانسور و در محلی به نام موتورخانه نصب گردیده، تامین می شود. بر روی فلکه این موتور تعدادی کابل فولادی (اصطلاحاً سیم بکسل) وجود دارد که از یک سمت به کابین آسانسور و از سمت دیگر به وزنه‌های آسانسور که درون قابی فلزی به نام قاب وزنه قرار دارند، متصل است. جنس این وزنه ها معمولاً از چدن یا بتن است. وزن این وزنه ها به اندازه وزن کابین به علاوه نصف ظرفیت کابین است. وزن هر نفر در محاسبات مربوط به آسانسور ۷۵ کیلوگرم است. دلیل قرار دادن وزنه در سیستم آسانسور کمک به بالا بردن آسانسور است در غیر اینصورت برای این کار باید موتورهای بسیار قوی با کیلووات بالا استفاده کرد. پس با این کار توان موتور مورد استفاده کاهش می‌یابد. طبیعی است که این وزنه در پایین آمدن آسانسور مزاحمت ایجاد می‌کند، اما چون هر جسم بدون دخالت به پایین سقوط می‌کند پس استفاده از وزنه مانعی بزرگی در حرکت آسانسور ایجاد نمی‌کند.

اساس کار این نوع آسانسورها بر اساس نیروی اصطکاک بین سیم بکسلها و فلکه موتور است. در داخل فریم وزنه به اندازه وزن کابین به اضافه نصف ظرفیت کابین وزنه وجود دارد. مثلاً اگر ظرفیت کابین ۹۰۰ کیلوگرم باشد(یعنی آسانسور نفربر ۱۲ نفره چون متوسط وزن هر نفر ۷۵ کیلو گرم است)باندازه ۴۵۰ کیلوگرم باضافه وزن کابین در کادر وزنه، وزنه وجود دارد. با کمک این وزنه، نیروی کشش لازم برای حرکت کابین کاهش می یابد چرا که در صورت رعایت کردن ظرفیت کابین، اختلاف وزن بین کادر وزنه و کابین تحت هر شرایطی از نصف ظرفیت کابین (در مثال قبل ۴۵۰ کیلوگرم) بیشتر نخواهد شد و در حرکت به سمت بالا یا پایین سیستم کشش آسانسور حداکثر برای جابه جایی جرمی به اندازه نصف ظرفیت کابین توان مصرف خواهد کرد.

آسانسورهای هیدرولیک

امروزه آسانسورهای هیدرولیکی نیز جای خود را در بین کاربران خانگی باز کرده‌اند. در اروپا بیش از ۷۰ درصد از آسانسورهای زیر ۵ طبقه هیدرولیک استفاده می شوند که از محاسن این نوع آسانسورها می‌توان به نرمی حرکت در استارت اولیه ؛ خرابی و استهلاک بسیار کم ؛ سهولت در عیب یابی و تعمیر ؛ ایجاد آسانسورهای زیبا و شیشه ای به دلیل حذف کادر وزنه و سیم بکسل ؛ احتیاج به سازه سبک ؛ عدم نیاز به موتورخانه در پشت بام ؛ ایجاد آسانسورهای باربر و سنگین با تناژ بالا و زیبایی بام خانه و همچنین تراز شدن دقیق آن در طبقات اشاره نمود اما از محدودیتهای استفاده از این نوع آسانسورها می‌توان به محدودیت در ارتفاع و کندی نسبی سرعت آنها و تنها قرارگیری در چاهک را اشاره کرد.( البته امروزه با استفاده از درایو و سیستم خنک کننده می توان به سرعت ۱ متر به صورت معمول دست یافت. آسانسورهای هیدرولیک با پمپ فشار روغن و جک هیدرولیک کار می‌کنند.

در آسانسورهای هیدرولیک به خاطر اینکه کادر وزنه وجود ندارد و سیستم جک هیدرولیکی باید تمامی کابین و مسافران را جا به جا کند نیاز به موتورهای قوی تری هست. در این آسانسورها یک موتور سه فاز غوطه ور در روغن به همراه یک شیرالکتریکی مخصوص که اصطلاحاً پاور یونیت نامیده می شوند وظیفه تامین فشار روغن برای جک هیدرولیک را داراست. برای راه اندازی موتور به خاطر وجود موتورهای قوی تر در صورت استفاده از درایو یا سافت استارتر نیاز به هزینه بسیار بالاتری است پس لذا معمولاً برای شروع به کار موتور پمپ هیدرولیک از سیستم رایج ستاره – مثلث استفاده می شود. اما این موتور و فشار تنها در حرکت به سمت بالا مورد نیاز است و برای حرکت کابین به سمت پایین نیازی به روشن کردن موتور و مصرف توان نیست و تنها با بازکردن یک شیر و خالی کردن روغن جک کابین به آرامی به سمت پایین حرکت می کند. به عبارت دیگر یک سیستم هیدرولیک تنها در نیمی از مسافت حرکتی خود (تنها به سمت بالا) خود توان قابل ملاحظه ای مصرف می کند و در نیمه دیگر (تنها به سمت پایین) از نیروی گرانش استفاده می کند و این موضوع مصرف برق بالاتر آن نسبت به آسانسورهای دوسرعته را منتفی می کند.

آسانسورهای وینچی

نوعی آسانسور است که با زنجیر یا طناب فولادی آویزان شده و نیروی رانش به طریقی به غیر از اصطکاک به آن وارد می شود. در این نوع آسانسورها قاب وزنه وجود ندارد .

نیروی محرکه

نیروی محرکه موتور آسانسورها سابقاً از موتورهای جریان مستقیم و توسط برق برق جریان مستقیم بود که برای این گونه موتورها از راه اندازهای گوناگونی همانند وارد – لئونارد استفاده می شد. با از دور خارج شدن موتورهای جریان مستقیم (DC) و معرفی موتورهای القایی سه فاز سالهاست که از موتورهای الکتریکی سه فاز القایی یا آسنکرون و اخیراً از موتورهای مغناطیس دائم (PM) و یا سنکرون استفاده می شود. در این موتورها از مکانیسم لنت ترمز استفاده می شود که با استفاده از نیروی اصطکاک مانع از حرکت ناخواسته موتور در حالت توقف می شود.

موتورهای القایی مورد استفاده در آسانسور به همراه گیربکس (جعبه دنده) و چرخ طیار به کار می روند. این موتورها در ابتدا دارای یک استاتور و تک سرعته بودند. این سیستم دارای اشکالاتی از جمله تکان شدید در هنگام کار بود. به خاطر همین تکان شدید بود که سرعت نهایی کابین در این موتورها کم بود. پس از مدتی موتورهای دوسرعته به بازار عرضه شدند. این موتورها دارای دو استاتور جدا گانه هستند که برای دو سرعت تند و کند به کار می روند. تعداد قطب استاتور دور کند معمولاً چهار برابر دور تند است که باعث می شود سرعت دور کند موتور یک چهارم دور تند باشد. در این نوع موتورها استارت کار موتور با دور تند است. دو عامل یعنی نیروی عکس العمل دنده ها در گیربکس و وجود چرخ طیار یا فلای ویل متصل به محور روتور موتور که دارای لختی دورانی است، مانع از تشدید تکان ها می شوند. برای توقف موتور با استفاده از یک مدار الکتریکی استاتور دور کند وارد مدار شده و دور تند از مدار خارج می شود. تغییر جهت حرکت نیز با جابه جایی دو فاز امکان پذیر است.

با معرفی سیستم های کنترل دور موتور القایی که متشکل از یک مبدل (یکسو ساز) و یک اینورتر هستند، استفاده از آنها در صنعت آسانسور به سرعت پیشرفت کرد. مزیت های این درایورها عبارتند از: نرمی حرکت و توقف، بهبود ضریب توان و کاهش بار رآکتیو شبکه برق، امکان استفاده از موتورهای تک استاتوره و حذف چرخ طیار یا فلایویل و در نتیجه کاهش برق مصرفی. این داریورها که انواع مخصوص استفاده در تابلو فرمان آسانسور آن نیز عرضه شده است، با تغییر فرکانس، نمودار حرکتی منظمی از شروع تا انتها و ایستادن آسانسور ایجاد می‌کند. در انواع پیشرفته تر این درایورها معمولاً امکان اتصال به یک تاکومتر یا انکودر نیز وجود دارد. این انکودر با اتصال به محور موتور امکان کنترل حلقه بسته را برای درایور فراهم می کند. وجود فیدبک برای یک سیستم کنترل بسیار حایز اهمیت است و باعث نرمی حرکت فوق العاده در آسانسور می شود.

در هنگام توقف آسانسور به علت بالا بودن اندازه حرکت(تکانه) کابین گاهی اوقات موتور به صورت ژنراتوری کار می کند و نیاز است که انرژی تولید شده توسط موتور در جایی تخلیه شود. در آسانسورهای دوسرعته و در سیستم های قدیمی این انرژی به شبکه برق برگشت داده می شد اما در درایور ها به علت وجود یکسوساز، این انرژی قابل برگشت نیست و باعث ازدیاد شدید ولتاژ بر روی بانک خازنی موجود در درایور شده و امکان آسیب زدن به آن وجود دارد. به همین منظور از یک مقاومت با توان بالا جهت تخلیه این انرژی استفاده می شود که به آن اصطلاحاً مقاومت ترمز گفته می شود.

اما با همه این ها موتورهای القایی با گیربکس معایبی نیز دارند. از جمله آنها پایین بودن بازده الکتریکی موتور (در حدود هشتاد درصد) و پایین بودن بازده مکانیکی گیربکس (در حدود ۴۵ درصد) که موجب افزایش هزینه ها و استهلاک سیستم می شود. به همین خاطر موتورهای سنکرون با مغناطیس دائم کم کم در صنعت آسانسور پدیدار شدند که بازده نهایی آنها گاهی به ۹۵ درصد هم می رسد. گشتاور بسیار بالاتر محور موتور باعث می شود که نیازی به استفاده از گیربکس در این موتورها نباشد.این موتورها دارای سیستم راه اندازی پیچیده‌ای هستند و لزوماً باید با استفاده از درایور و تاکومتر مورد استفاده قرار بگیرند.

تابلو فرمان آسانسور

آسانسورها در گذشته نه چندان دور بوسیله تابلوهای رله‌ای فرماندهی می‌شدند. فرمان از این تابلوها به موتورهای به اصطلاح دوسرعته می‌رسید. این موتورها بوسیله دو سیم پیچی که داشتند قادر بودند با دو سرعت حرکت تند و کند کنند. آسانسور با سرعت تند حرکت می‌کرد و برای ایستادن در سطح طبقات و کاهش تکان زمان ایستادن با تغییر به سرعت کند و طی مسیر کوتاهی با این سرعت می‌ایستاد.

تابلو فرمان درایودار آسانسور

ایراد بزرگ این سیستم تکان در سه زمان در حرکت است. تکان در هنگام راه افتادن, تغییر سرعت به دور کند و ایستادن است. ایراد دیگر مصرف بالای برق و کاهش ضریب توان در این سیستم بدلیل اتصال مستقیم برق سه‌فاز به موتور جهت حرکت است. ضمناً ابعاد این تابلوها بسیار بزرگ و سیستم آن بسیار پیچیده بود و رفع خرابی آن به زمان و مهارت بسیاری نیاز داشت.

ایراد دیگر این سیستم متغیر بودن سطح کابین با طبقات با بارهای متفاوت است چون بدلیل عدم اطلاع موتور از وزن کابین (پر یا خالی بودن آن) همیشه نیروی یکسانی به موتور وارد می‌شود. ایراد دیگر این سیستم آسیب هایی است که در دراز مدت به موتور بدلیل اتصال ناگهانی ولتاژ وارد و باعث کاهش عمر مفید آن می‌شود. ضمناً این شوک در هنگام استارت آسانسور باعث نوسان ناگهانی ولتاژ می‌شود که نه تنها برای آسانسور بلکه برای سایر وسایل برقی مضر است. هر چند از این آسانسورها دیگر نصب نمی‌شود اما تعداد قابل توجهی از این آسانسورهای قدیمی در حال کارکردن هستند.

اما برای رفع اشکالات این تابلوهای رله‌ای بتدریج تابلوهای میکروپروسسوری وارد بازار شد. که در آن آی‌سیها و میکروها جایگزین رله ها شدند و با زبانهای مختلف برنامه‌نویسی برنامه‌ریزی می‌شدند تا حجم تابلوها کوچکتر شود و تعمیرات و رفع خرابی آن توسط افراد متخصص‌تر اما با راحتی بیشتری انجام شود.

این نوع تابلو که به تابلوی دوسرعته معروف است تمام ایرادات تابلوهای رله‌ای را جز ابعاد بزرگ و پیچیدگی تابلو داراست. نصب این تابلو همچنان ادامه دارد با اینکه بدلیل تاثیرات مخرب بر ولتاژ و مصرف بالا در برخی شهرهای بزرگ در ایران ممنوع شده‌است. اما در ساختمانهایی که نیاز به پروانه پایان کار ندارند و یا در تعمیرات آسانسورهای قدیمی همچنان به دلیل قیمت پایین تر آن نسبت به تابلوهای جدید پیشنهاد می‌شود. با پیشرفت الکترونیک صنعتی و ارزان‌تر شدن اینورترها استفاده از آن‌ها در تابلوهای فرمان آسانسور رایج شده است و کم کم جایگزین سیستم‌های کنتاکتوری می‌شوند. کاهش تکان ها در هنگام تغییر سرعت و افزایش ضریب توان به دلیل اتصال با واسطه از طریق بانک خازنی اینورتر از مزایای تابلوهای فرمان اینورتری است که به تابلوهای درایودار شناخته می شوند. آسانسور کلمه ای فرانسوی میباشد.

elevators_exterior.jpg

استاندارد های آسانسور بخش دوم

بدلیل اینکه مسئله جدیدی بنام آسانسور از مدتها قبل شکل گرفته و روز بروز صنعت ساختمان کشور با مقوله های جدیدی در این رابطه برخورد می نماید که بواقع خطرات زیادی را بوجود آورده و خواهد آورد بطوریکه ارزش اهمیت دادن به آن کمتر از آئین نامه ۲۸۰۰ و یا سایر مباحث مقررات ملی ساختمان نیست . هرکسی شرکتی تاسیس کرده و اقدام به ساخت و نصب به اصطلاح آسانسور نموده است . اگر متولیان امر هرچه سریعتر بداد این مقوله نرسند ؛ فریاد واویلاها و وامصیبتها را پس از آن ، شاهد خواهیم بود و طبق معمول وقتی هم دنبال مقصر می گردند، بخت برگشته ای را بنام مهندس ناظر به همگان معرفی می نمایند . البته مهندسان قدیمی ناظر هم به اندازه کافی کلاه سرشان رفته و حواسشان جمع است ولی نوش جان مهندسان تازه فارغ التحصیل جویای نام و بدست آورندگان پروانه های اشتغال تمبر خشک نشده و مفت چنگ دلالان برگه های نظارت .
بر اساس آنچه در بالا ذکر نمودم ؛ برآن شدم که از منابع مختلف ، استانداردها و مقررات ایمنی این مقوله را جمع آوری نموده و بدلیل حجم بالای این اطلاعات و محدودیت ظرفیت وبلاگ بلاگفا ؛ این مبحث را بصورت قسمتهای دنباله دار ، ارائه می نمایم .
استاندارد ملی‌ مقررات‌ ایمنی‌ ساختمان‌ و نصب‌ آسانسور
این مقررات توسط کمیسیون های مربوط تهیه و تدوین شده و در ششمین جلسه کمیته ملی استاندارد مکانیک و خودرو مورد تأیید قرار گرفته است ، که به استناد بند یک ماده ۳ قانون اصلاح قوانین و مقررات مؤسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران مصوب بهمن ماه ۱۳۷۱ بعنوان استاندارد ملی ایران منتشر می شود .
برای حفظ همگامی و هماهنگی با تحولات و پیشرفتهای ملی و جهانی در زمینه صنایع ، علوم و خدمات ، استاندارد های ملی ایران در مواقع لزوم تجدید نظر خواهد شد و هرگونه پیشنهادی که برای اصلاح یا تکمیل این استاندارد ها ارائه شود ، در هنگام تجدید نظر در کمیسیون فنی مربوط مورد توجه قرار خواهد گرفت . بنابر این برای مراجعه به استاندارد های ملی ایران باید همواره از آخرین تجدید نظر آنها استفاده کرد .
در تهیه و تدوین این استاندارد سعی شده است که ضمن توجه به شرایط موجود و نیازهای جامعه ، در حد امکان بین این استاندارد و استاندارد های بین المللی و استاندارد های ملی کشورهای صنعتی و پیشرفته هماهنگی ایجاد شود .
منبع و ماخذی که برای این استاندارد بکار رفته است به شرح زیر می باشد :
BS 5655: Part1: 1986
EN 81: Part1: 1985
EN 81-1: 2001
مقدمه‌
هدف‌ از تدوین‌ این‌ استاندارد تعریف‌ قواعد ایمنی‌ مربوط‌ به‌ آسانسورهای‌ مسافری‌ و باری‌ و خدماتی‌ است‌ که‌ برای‌ تأمین‌ ایمنی‌ اشخاص‌ و اشیاء در برابر خطر حوادث‌ مرتبط‌ با عملکرد این‌ نوع‌ آسانسورها میباشد.
در تدوین‌ این‌ استاندارد روشهای‌ زیر اتخاذ شده‌ است‌ :
۱- تجزیه‌ و تحلیل‌ خطرات‌ که‌ میتواند ناشی‌ از هر جزء از قطعات‌ یک‌ آسانسور کامل‌ باشد، انجام‌ گردیده‌ و بنابراین‌ قوانین‌ مربوطه‌ در هر مورد تدوین‌ شده‌اند.
۲- این‌ استاندارد ‌ که خاص‌ آسانسورهامیباشد و قوانین‌ فنی‌ عمومی‌ که‌ در زمینه‌های‌ الکتریکی‌ ، مکانیکی‌ و یا ساختمانی‌ کاربرد دارند، را تکرار نمیکند. البته‌ فرض‌ میشود که‌ تمامی‌ اجزاء باید :
۳- بدرستی‌ طراحی‌ شده‌ باشند، دارای‌ ساختار مکانیکی‌ و الکتریکی‌ صحیحی‌ باشند و با کیفیت‌ مناسب‌ و مقاومت‌ کافی‌ و بدون‌ عیب‌ ساخته‌ شده‌ باشند.
۴- بخوبی‌ تعمیر و نگهداری‌ شوند، بویژه‌ باید اطمینان‌ حاصل‌ شود که‌ ابعاد مورد نیازبا وجود فرسایش‌ برقرار بمانند.
۵- این‌ استاندارد خاص‌ آسانسورها میباشد و شامل‌ قوانین‌ مربوط‌ به‌ حفاظت‌ در برابر آتش‌ اجزاء ساختمان‌ نمیشود.
۶- از آنجایی‌ که‌ این‌ قوانین‌ بر انتخاب‌ درهای‌ طبقات‌ و ویژگیهای‌ طراحی‌ سیستمهای‌ کنترل‌ الکتریکی‌ تأثیر مستقیم‌ دارد لازم‌ است‌ به‌ این‌ موضوع‌ نیز پرداخته‌ شود.
۷- انتخاب‌ درهای‌ طبقات‌ که‌ به‌ مقاومت‌ و عملکرد مورد نیاز آنها در برابر آتش‌ بستگی‌ دارد در بند پیوست‌ ج ذکرشده‌است‌. متداولترین‌ چیدمانهای‌ ساختمانی‌ بادرهای‌ متناظر با هر کدام‌، با علائم‌ S و F نشان‌ داده‌شده‌اند.
۸- صورتی‌ که‌ الزامات‌ قانونی‌ برای‌ چیدمانهای‌ بخصوص‌ نوع‌ F را به‌ جای‌ نوع‌ S مجاز بشمارند، کمیته‌های‌ فنی‌ باید اصلاحیه‌ مورد نیاز را تهیه‌ کنند.
۹- سیستمهای‌ کنترلی‌ الکتریکی‌ توصیه‌ شده‌ برای‌ هر مثال‌ از چیدمانها، در ضمیمه‌ (ج‌) توصیف‌ شده‌اند.
۱۰- این‌ استاندارد ویژه‌ آسانسورها بوده‌ و ویژگیهایی‌ را که‌ ذاتاً جزئی‌ از این‌ وسایل‌ نمیباشد و یا مانعی‌ برای‌ تجارت‌ بوجود نمی آورند اما بر روی‌ ایمنی‌ استفاده‌ کنندگان‌ و یا پرسنل‌ نصب‌ و خدمات‌ تأثیر میگذارند را نادیده‌ نمیگیرد.
۱۱- بنظر میرسد که‌ الزامات‌ ساختمانی‌ خاصی‌ در قسمتی‌ که‌ آسانسور نصب‌ میشود باید تأمین‌ شود و این الزامات بدلیل‌ ویژگی‌ ساختاری‌ آسانسور و یا بدلیل‌ نوع‌ بهره‌برداری‌ از آن‌ در مقایسه‌ با جاهای‌ دیگر دقیقتر و سخت‌ترمی باشد.
۱۲- این‌ استاندارد تا حد امکان‌ فقط‌ به‌ بیان‌ الزامات‌ مواد و تجهیزاتی که کارکرد ایمن آسانسور را تأمین می کند می پردازد.
۱۳- در مواردی‌ که‌ برای‌ روشن‌ شدن‌ مطلب‌ اشاره‌ به‌ طراحی‌ خاص‌ شده‌ است‌، این‌ طرح‌ نباید به‌ عنوان‌ تنها طرح‌ ممکن‌ قلمداد شود. هر راه‌ حل‌ دیگری‌ با نتیجه‌ عمل‌ مشابه‌ که‌ حداقل‌ ایمنی‌ معادل‌ را فراهم‌ کند، میتواند بکار گرفته‌ شود.
در تدوین‌ این‌ استاندارد موارد زیر در نظر گرفته‌ شده‌اند:
۱- استفاده کننده ها باید در برابر خطرات ناشی از سهل انگاری و بی دقتی های ناآگاهانه خود ، محافظت شوند.
۲- برخی از قوانین ممکن است سخت گیری کمتری را برای بعضی از استفاده کنندگان اعمال نماید، از این به بعد به این افراد استفاده کننده های مجاز یا آموزش دیده گفته میشود.
۳- در صورتی که تعریف دیگری موجود نباشد ، اجازه استفاده از آسانسور اختصاصی برای افراد مجاز ، مجاز است ، بشرطی که آموزشهای لازم توسط مسئول آسانسور به منظور استفاده از آن داده شده باشد و همچنین در صورتیکه یکی از شرایط زیر برقرار باشد :
۳-۱- در صورتیکه بکارگیری آسانسور تنها توسط کلیدی که مخصوص افراد مجاز و آموزش دیده میباشد، در مکانی محفوظ در داخل یا خارج کابین قرار بگیرد.
۳-۲- آسانسور در محدوده ای که برای استفاده عام ممنوع میباشد نصب شده ، و در مدت زمانی که آسانسور قفل نباشد بطور دائم توسط یک یا بیشتر افراد مسئول ، نظارت می شود.
۴- برای آسانسورهای خدماتی که طبق تعریف، کابین آنها قابل دسترس برای اشخاص نباشد ممکن است بعضی از قواعد از شدت کمتری برخوردار باشند و یا اصلاً نادیده گرفته شود.
۵- در تدوین این استاندارد در موارد مشخصی بی احتیاطی استفاده کننده در نظر گرفته شده است اما ضروری است که این امر محدود شود و لذا احتمال دو بی احتیاطی همزمان و یا استفاده نادرست از دستورالعمل ها در نظر گرفته نشده است .
۶- درضمیمه های این استاندارد روش انجام آزمون های ضروری بر روی قطعات مشخص، و همچنین بر روی آسانسور نصب شده و کامل ، آمده است .
۶-۱- ضمیمه های زیر حداکثر الزامات مورد نیاز آسانسور را مشخص میکنند.
۶-۲- ضمیمه پ . در صورتیکه تأییدیه اولیه ضروری باشد، پرونده فنی باید تهیه شود.
۶-۳- ضمیمه‌ ت‌ . شامل‌ بررسیها و آزمون‌هایی‌ است‌ که‌ قبل‌ از شروع‌ به‌ کار آسانسور باید انجام‌ شود.
۶-۴- ضمیمه‌ ث‌ . شامل‌ بررسیها و آزمون‌های‌ دوره‌ای‌ و همچنین‌ بررسیها و آزمون‌های‌ پس‌ از یک‌ تغییر اساسی‌ و یا یک‌ حادثه‌ میباشد. تناوب‌ آزمونها و بررسیهای‌ دوره‌ای‌ حداقل‌ سالی‌ یکبار میباشد.
۶-۵- ضمیمه‌ ج‌ . انجام‌ آزمونهای‌ نوعی‌ بر روی‌ قطعات‌ مشخصی‌ از آسانسور امکان‌ ساده‌تر شدن‌ و محدود شدن‌ آزمونهای‌ پس‌ از نصب‌ آسانسور و همچنین‌ تولید انبوه‌ این‌ گونه‌ اجزاء را فراهم‌ میکند.
درباره‌ اشکال‌ مختلف‌ حوادث‌ احتمالی‌ آسانسور در زمینه‌های‌ زیر مطالعاتی‌ انجام‌ شده‌ است‌:
خطرات‌ احتمالی‌ ناشی‌ از :
الف‌ – بریدن‌
ب‌ – برخورد کردن‌
پ‌ – سقوط‌
ت‌ – ضربه‌
ث‌ – گیرافتادن‌
ج‌ – حریق‌
چ‌ – برق‌ گرفتگی‌
ح‌ – خرابی‌ مواد بر اثر:
ح- ۱- ‌ فرسودگی‌
ح- ۲- خوردگی‌
ح- ۳- تخریب‌ مکانیکی‌
اشخاصی‌ که‌ ایمنی‌ آنها باید تأمین‌ شود عبارتند از:
الف‌ – استفاده‌ کنندگان‌
ب‌ – بازرسان‌ و کارکنان‌ نگهداری‌ کننده‌
پ‌ – اشخاص‌ خارج‌ از چاه‌ آسانسور ، موتورخانه‌ و اتاق‌ فلکه‌ (درصورت‌وجود)
اشیائی‌ که‌ ایمنی‌ آنها باید تأمین‌ شود عبارتند از:
الف‌ – بارهای‌ داخل‌ کابین‌
ب‌ – اجزاو قطعات‌ آسانسور
پ‌ – ساختمان‌ محل‌ نصب‌

LEVELe107_Yucca_001_0

استانداردهای آسانسور

با وجود اینکه حدود ده سال از اجباری شدن استاندارد آسانسور می گذرد، متاسفانه به علت آگاهی نداشتن نصابان آسانسور از قوانین استاندارد و نداشتن مدیر فنی آشنا با استاندارد و کنترل کیفیت، متاسفانه هنوز شاهد اشتباهات و عدم تطابق هایی زیادی در بازرسی آسانسور هستیم. یکی از آنها الزاماتی است که باید در مورد چاه آسانسور رعایت شود، دراین مطلب به مهمترین عدم تطابقاتی که بسیار زیاد در بازرسی از آسانسورها مشاهده می شود با ذکر بند مربوطه آن در قوانین استاندارد پرداخته شده است:
چاه آسانسور و چاهک آسانسور
۱-در بند ۳-۱۲ و ۳-۱۳ استاندارد ۱-۶۳۰۳ مقررات ساختمان ونصب آسانسور های برقی به شرح زیر تعریف شده است:
• چاه آسانسور : فضایی که در آن کابین و وزنه تعادل ( در صورت وجود ) حرکت می کند. این فضا به کف چاهک ، دیوارهاو سقف محدود می گردد.
• چاهک آسانسور : بخشی از چاه است که در زیر پایین ترین طبقه آسانسور قرار دارد.
در استاندارد ۱-۶۳۰۳ مقررات ساختمان و نصب آسانسورهای برقی الزامات استاندارد چاه آسانسور در بند ۵ عنوان شده است مهمترین عدم تطابق هایی که در این قسمت مشاهده می شود عبارتند از:
• اولین عدم تطابقی که زیاد دیده می شود پوشش در دیواره چاه آسانسورکه بعضاً استفاده می شود از مواد گرد وغبارزا است و سقف چاه آسانسور دارای پوشش با مواد اشتعال زا باقیمانده در مرحله بتن ریزی ساختمان است که بند ۵-۳ استاندارد نوشته شده دیواره ها و کف و سقف چاه باید دارای شرایط زیر باشند:
o 1- از مواد نسوز و با دوامی ساخته شوند که عامل گرد وغبار نباشند
o 2- دارای پایداری مکانیکی کافی باشند.
• دومین اشتباه و سهل انگاری وعدم تطابقی که نصابان آسانسور در الزامات چاه آسانسور انجام میدهند وجود حفره و روزنه در پوشش دیواره چاه کف و سقف می باشد که طبق بند ۵-۲-۱ استاندار د ۱-۶۳۰۳ داریم: هر چاه { آسانسور} باید دیواره های بدون روزنه کف و سقف ، همانگونه در بند ۵-۳ تعریف شده است ، باشد.
• تنها چاههای باز مجاز عبارتنداز:
o الف- محل نصب درهای طبقات
o ب- محل نصب درهای بازرسی و اضطراری چاه و دریچه های بازدید
o ج- دریچه های خروج گاز و دود در هنگام آتش سوزی
o ت- دریچه های تهویه
o ث- سوراخهای باز دائمی بین چاه و موتورخانه یا اطاقهای فلکه
o همچنین دربند ۵-۴-۲ استاندارد نیز نوشتار صریح مقررات آسانسور می گوید: کل مجموعه درهای طبقات و دیواره یا بخشی از دیواره ها که درسمت ورودی کابین قرار می گیرند بجز ناحیه ای که درب عمل می کند، باید بدون روزنه باشند.
o نصابان باید بدانند دیواره چاه حتی نباید یک روزنه به قطر ۱ میلی مترداشته باشد.
• سومین عدم تطابقی که در بازرسی آسانسور در چاهک آسانسور دیده می شود کف چاهک آسانسور صاف و هموار نیست که بند ۵-۷-۳-۱ استاندارد۱-۶۳۰۳به صراحت نوشته شده است: چاهک پایین ترین قسمت چاه است که کف آن بایدصاف و تقریباً تزار باشد، به استنثا نقاطی که ضربه گیرها و پایه ریلها و وسایل مکش آب نصب شده اند.
• چهارمین عدم تطابقی زیاد مشاهده می شود استفاده از کلید قارچی می باشد که دارای شرایط استاندارد نیست که اکثر نصابان در انتخاب مکان این کلید ایمنی اشتباه می کنند که امکان دسترسی آسان از داخل یا خارج چاهک به این کلید وجود ندارد و همچنین بعضی از نصابان از کلید های خارج از استاندارد استفاده می کنند:

o در بند ۵ -۷-۳-۴ استاندارد رعایت موارد زیر در چاهک الزامی است:
o کلیدی که باز شدن در چاهک جهت توقف و نگهداشتن آسانسور در دسترس باشد، و از لحاظ ایمنی حالت ایمنی حالت روشن و خاموش کلید باید مشخص باشد و همچنین طبق ۱۵-۷ استاندارد ۱-۶۳۰۳ کلید قارچی باید نزدیک یا روی کلید توقف در چاهک باید کلمه توقف(STOP )در جایی نصب شود که احتمال بروز خطا در هنگام استفاده رخ ندهد.
• پنجمین عدم تطابق رایج در بازرسی آسانسور که یکی از بیشترین عدم تطابق ها که نصابان آسانسور، سازندگان وبرقکاران و مالکان ساختمان در چاه آسانسور مرتکب می شوند، نصب سیم ها و لوله های غیر مرتبط اضافی در چاه آسانسور است ومتاسفانه بعضی از نصابان ناآگاهانه متعقدند که لوله مانند هواکش (تهویه هوا) ممنوعیت جهت استفاده در چاه ندارد وهمانطور دربند۵-۸ خواهید دید استفاده از اینگونه لوله ها در چاه آسانسور نیز مغایر استاندا رد ۱-۶۳۰۳ استاندارد آسانسور الکتریکی است.
o طبق ۵-۸ چاه آسانسور باید کاربرد انحصاری برای آسانسور داشته باشد. این بند با تیتر زیر آغاز شده است:
o 5- 8 کاربرد انحصاری چاه آسانسور
o فضای چاه آسانسور باید منحصراً برای آسانسور باشد و نباید حاوی کابلها و ابزار وچیزهای دیگر باشد، مگر برای خود آسانسور .اما چاه ممکن است دارای سیستم گرمایش خاص خود باشد، این گرمایش نباید بطور مستقیم از آب داغ و بخار تامین شود. همچنین هر گونه ابزار کنترل و تعدیل باید بیرون از چاه قرار گیرد.
• ششمین عدم تطابقی که به وفور در نصب آسانسور دیده می شود در نصب چراغ های تونلی جهت روشنایی چاه آسانسور است به علت عدم آگاهی در نصب مکان چراغ های تونلی است که اکثر نصابان اولین و آخرین چراغ تونلی در فاصله ۵/۰ متری از کف چاهک و ۵/۰ متری از سقف چاه آسانسور نصب نمی کنند . دربند ۵-۹ به صراحت در مورد روشنایی چاه آسانسور نشده است :
o چاه باید به روشنایی دائمی الکتریکی مجهز باشد بطوریکه در زمان تعمیرات یا سرویس ، حتی زمانیکه همه درها بسته اند روشن باشد. این روشنایی باید توسط یک لامپ در حداکثر نیم متر از بالاترین و پایین ترین نقاط چاه و در میان چاه نیز حداکثر هر ۷ متر یک لامپ، به شرط آنکه این تعداد لامپ روشنایی کافی را ایجاد نمایند، تامین گردد.
o و اشتباه خیلی بزرگ عده ای از نصابان در مورد تامین برق چراع های تونلی انجام می دهند ، عدم تامین روشنایی چراغ تونلی به صورت مستقل از کلید اصلی آسانسور( کلید صفرو یک جعبه سه فاز) است. در بندهای ۱۳- ۴-۱ و ۱۳-۶-۱ استاندارد۱-۶۳۰۳به صراحت عنوان شده است :
 ۱-۴-۱۳:در موتورخانه ها، برای هر آسانسور باید یک کلید اصلی موجودباشد. این نباید تغذیه مدارهای زیررا قطع نماید:
 الف- روشنایی کابین
 ب- پریز نصب شده روی سقف کابین
 پ- روشنایی موتورخانه
 ت- پریز موتورخانه
 ث- روشنایی چاه آسانسور
 ج- زنگ اخبار
 و طبق بند ۱۳-۶-۱ تغذیه چراغ های تونلی باید از تغذیه سیستم محرکه مستقل باشد ویاقبل از کلید صفر و یک جعبه سه فاز قرارگیرد و نوشتار این بند را می خوانیم:
o تغذیه برق روشنایی کابین، چاه و اطاقهای فلکه ها و موتورخانه باید از تغذیه سیستم محرکه مستقل باشند.این عمل می تواند یا بوسیله یک مدار جداگانه و یا از طریق اتصال به خط تغذیه سیستم محرکه قبل از ورود به کلید اصلی انجام گیرد.
حال که به عدم تطابق های رایج نصابان آسانسور در چاه و چاهک و سقف چاه آسانسور پرداختیم در این قسمت به اشتباهات و عدم تطابق های رایج درنصب دربها ی آسانسور خواهیم پرداخت. دراین جا پنج مورد عدم تطابقی که در بازرسی آسانسور زیاد مشاهده می شود باذکر بند مربوطه در استاندارد عنوان شده است
درهای آسانسور:
با توجه به این که درهای آسانسور کاملاً مشخص وملموس هستند در بند ۳ استاندارد ۱-۶۳۰۳ تعاریف و اصطلاحات تعریفی خاصی در مورد درها نشده است. در حال اکثر درها استفاده شده در ایران معمولاً از دونوع لولایی و اتوماتیک است.
در استاندارد ۱-۶۳۰۳ مقررات ساختمان ونصب آسانسور های برقی الزامات درهای کابین آسانسور بند۷عنوان شده است مهمترین عدم تطابق هایی در این قسمت مشاهده می شود:
• اولین عدم تطابقی که متداولا در بازرسی آسانسور مشاهده می شود تغییر شکل یافتن درهای آسانسور است که متاسفانه اکثر نصابان از این بند استاندارد اطلاع ندارند و معمولا کابین سازان را مسئول این موضوع می دانند و اکثر نصابان معتقدند که بندی برای این موضوع در استاندارد ۱-۶۳۰۳ (مقررات ایمنی ساختمان و نصب اسانسورهای برقی) وجودندارد:
o ولی باید بدانند که دربند ۷-۲-۱ در استاندارد نامبرده به صراحت نوشته شده است درها و چهارچوبها باید طوری ساخته شوند تامرور زمان تغییر شکل ندهند بدین منظور می توانند از فلز ساخته شوند. همانطور که می دانید در جدول تناوبی عناصر ( مندلیف ) فلزات زیادی وجود دارد که دارای خصوصیات فیزیکی وشیمیایی مختلفی می باشند بنابراین باید درها ساخته شده فلزی از فلزی باشند که دارای مقاومت مکانیکی کافی باشند که دربند ۷-۲-۲ که با قلم هما ( آزمون عمکردی) نگارش شده است نحوه آزمون مقاومت مکانیکی درها به شرح زیر است:
o درها به همراه قفلشان باید دارای مقاومت مکانیکی کافی باشند، بطوریکه در برابر نیروی عمودی معادل ۳۰۰ نیوتن در هر نقطه ای از پانلها در ناحیه ای به مساحت ۵ سانتی متر به شکل دایره یا مربع ، از هر دو طرف بدان وارد می اید باید:
 الف- بدون تغییر شکل دائمی مقاومت کنند
 ب- بدون تغییر شکل الاستیک بیش از ۱۵ میلی متر مقاومت کنند
 ج- بعد از اعمال چنین نیرویی بطور مطلوبی کار کنند
• دومین عدم تطابقی دربازرسی درها آسانسور زیاد دیده می شود استفاده از شیشه های خارج از استاندارد در دربهای آُُُُسانسور است که متاسفانه بعضی از نصابان از شیشه های معمولی برای درها ی آسانسور استفاده می کنند طبق ۷-۲-۱ استاندارد۱-۶۳۰۳ ( مقررات ایمنی ساختمان و نصب آسانسور: قسمت اول- آُسانسورهای برقی) در پارگراف دوم به صراحت نوشته شده